şəhərə yol var

Getməyə adamı olmayanda

son yarpağı düşür payızın.

Dəyişirsən fəsil-fəsil üzünü,

xəbərin yer dəyişdiyi kimi

cümlənin başına keçirsən.

Darıxmağın yerini yoxluq alır,

yoxluğun da adını dostluq.

Küləyindən günah zəncirləri hörən

şəhərə doğru əsib,

qocalmaqdısa insanın

Tanrıya gedən yolu?!

Yolumuza sınıq körpülər salırlar.

Tısbağa nəğməsi

Tətilə getdiyim şəhərlərdə diqqətimi yerli insanlar yox, hər küçədən çıxan yapon turistlər çəkir. Təqaüdçü yaponlar kimi işdən-gücdən azad olub, başımda panama papaq özümü yollara ata biləcəyim yaşdayam. Son maaşımı alıb otaqdan çıxandan bəri özümü getməyə evi olmasa da, gəzməyə bir dünyalıq şəhəri olan yaponlar kimi hiss edirəm. Hətta, sağolsunlar mərət qalmış dizlərim, pilləkən çıxanda yaşımı elə bəlli edir ki, bədənimin hər hüceyrəsinə insanların, pilləkənləri qalxmağına kömək edək, fikri toxunur.Deyirlər, Yaponiyada da Bakı kimi evler yaman bahadı.

Təqaüdə çıxandan cümlələrimin arasında əlaqə əməlli-başlı itib.Bu fikirdən ona tullanıram, ondan buna. Gərək zəng edim xəstəxanamızdakı musiqi ədəbiyyatından xəstələrə dərs deyən xanımla danışım, görüm nə məsləhət verir.

Universitetdən məzun olub, işsiz qalanda diplomuma qarşı münasibətimi, mərətə qalmışdan başqa birləşmə ilə ifadə edə bilmirdim.Elə o vaxtdan ən lazımsız əşyalarımı onunla adlandırıram.

İlk işə başladığım xəstəxanada böyük dairəvi boş zal vardı. Otağın küncündə  kökdən düşmüş pianino qoymuşdular.Deyəsən, dairənin küncü olmur, hər nə isə zalda pianino vardı. Azərbaycanın özündən başqa, bütün qonşu ölkələrdə gəzən şəhər əfsanəsi  bizim xəstəxanaya da gəlib-çıxmışdı. Azərbaycandan gələn hər kəs elə göbək bağı kəsilən anda “do, re,mi “ deyir, sonra da pianino çalır. Mənə dedilər, hələki xəstəxanada həkim artıqlığı var, sən yaşlı həkimlərdən biri təqaüdə çıxana kimi xəstələrə yemək fasilələrində pianino çal, sıxılanda da roman oxuyarsan. Həm də dili yaxşı öyrənməyinə kömək olar. Necə oldusa tam iyirmi beş il, son maaşımı alana qədər işlədiyim xəstəxanada məni musiqi ədəbiyyatından dərs deyən həkim kimi tanıdılar. İyirmi beş ildə qoca həkimlər təqaüdə çıxdı, dünyasını dəyişdi mən isə musiqi ədəbiyyatından dərs deyən həkim olaraq qaldım.

Yuxarıdan sayanda iş həyatımın illərinin sayına bərabər iyirmi beş pilləkən olur, dizlərim imkan versəydi aşağı enib, sahildə gəzərdim.Buradan baxanda musiqi alətinin qutusunu hazırlayan insanın əməyi lazımsız görünür.

Guya, o olmasa biz musiqidən məhrum qalacıq?!

-Böyük ehtimal yox. Bəlkə də, hə.

Belə çıxır iyirmi beş il musiqinin qulağıma çatdığı yolda əməyi keçənlərin içində ən lazımsız olanı, qutu hazırlayanın işini, mən də xəstəxanada görmüşəm.  Qutu olmasa alət havada qalar nəmlənər,sonra ahəngli səs çıxmaz. Özünə təsəlli verməkdə taxta medal uğrunda birincilik yüz faiz mənə düşür. Ahəng sözü ahəng qanununu ifadə etsə də, özü bu qanuna tabe olmur, görəsən bunu bilmək adama həyatda nə qata bilər?!.

Dizlərim çox da korlanmayıbmış, sayıqlamalarımla birlikdə yolun yarısını enmişəm. Sahil çox yaxın görünür. Mavi rəng bu məsafədən xəstəxana divarlarına oxşayır, dəniz də ele bil böyük dairəvi xəstəxana binasıdı. Sahilə enmə məqsədim nə dənizdi, nə də mavi rəng.

Tətilə çıxmamışdan öncə dəniz mənzərəli otaq sifariş etdirmişdim. İyirmi beş il sonra həm də Bakıya gedəcəm, bizim oraların bir adəti var uzaq yerdən arıq gələndə, deyirlər ,yəqin yaman korluq çəkmisən. Ona görə oteldə doyunca yeyib, beş-altı kilo kökəlib,yanaqlarım yaylaqdan yenicə enmiş dağ adamı kimi qırmızı olandan sonra hava limanına ağır enməyi düşünürəm. Sözüm onda da deyil, otağımın pəncərəsindən baxanda sahildə üstündə yazı olan qutu görünür. İki gündü o qutunun içində nə ola bilər fikirləşməkdən yata bilmirəm. Dizimin ağrılarını gözə alıb sahilə qutunu görməyə gəlmişəm. Axır ki, qocalmış dizlərim qutuya çatdı. Qutunun içində tısbağa yumurtaları var, üstünə  “ey insanlar, biz dənizə aidik, bizi qoruyun və zamanı gələndə dənizə qaytarın“ yazılıb. Deyəsən, xəstəxanadakılar da məni iyirmi beş il qoruyub, həyata qaytarmışdılar.

( Tısbağanın nəğməsi-Almost Blue)

Göz

Şux mahnıların eşidildiyi səhərlərdə,

Uzaq şəhərlərdən duman çıxır.

Kiminin incə bel stəkanında,

Kiminin də soyuq kəsmiş nəfəsində,

Hər kəs ölür bu dünyada.

Cənab sənətkar,ölməyi hər kəs bacaran

Yumru dünyada,gərək elə öləsən ki,

”Dənizin mavisinə,

günəşin sarısına,

az baxdım deməyəsən.”

Dənizindən duman axan,gözlərindən oxunur.

Qırışları dərin olan,adamların arxasından

Quşlar ən şux nəğməsini pıçıldayar,

Uzaq sahillərdə, dumanlı gəmilərdə.img_4065

 

 

 

Günəbaxan

Evin bu ucundan,

o ucuna yüz ölçümdü,

Sülh quşlarını yığıb,

Sərhədləri bir-bir dənləsək,

Dünya əgər evimdisə,

sığışarmı yüz ölçümə?!

Yumaqlayıb ovuclarda,

Sərhəd toplarından,

Yüz ölçümlük dünya qursaq.

Bu ucundan,o ucuna

Bir,iki,üç…

Yenə və yenidən günəbaxanlar

Qalib gəldi.
image

Buruqlar küçəsi

 

 Bakı hər il olduğu kimi yenə öz payızını yaşayırdı. Mən isə Tolstoy küçəsində yerləşən evimin eyvanından payıza baxırdım.

  Haşimoto olduqdan sonra oyandığım bütün səhərlər həkimin yazdığı dərmanı içib, səhər yeməyinə kimi yarım saat gözləməli olurdum. Bu zaman dilimini eyvanımdan insanların qarışqa kimi o yan-bu yana tələsməsini seyr etməklə doldurmaq  qərarını verməyimin üstündən nə qədər keçdiyini artıq xatırlamırdım. Son aylar bu ritual oyuna çevrilmişdi.  

   Küçədən keçənlər öz yolları ilə gedir, mənsə onları iki müxtəlif nöqtə hesab edərək həndəsədən yadımda qalanlarla xəyali düz xətt çəkib birləşdirirəm. Paralel düz xəttlərin əzbər bildiyim qaydasını xatırlamağa çalışdım, amma adı qulağa xoş gələn xəstəliyim son vaxtlar yaddaşımı zəiflətdiyi üçün heç cür yadıma sala bilmirəm. Yenicə xəstəliyimi söyməyə hazırlaşırdım ki, onu bizim küçədən keçən qələbəliyin içində gördüm. Gördüyümə inanmırdım. Əsəbləşəndə üst dodağına kəpənəklər qonan, uşaqlığımın qəhrəmanı, uzun, buruqsaçlı qız, illər sonra qısa saçları ilə yaşadığım küçədən keçirdi.

 Bəzi tarixlər gözəl qadınların saçları ilə başlayır və bir gün elə o saçlarda da bitir. Onun küləyə qarışan saçları ilə ilk tanışlığım doxsanıncı ilin ortalarına təsadüf edirdi.

 Beton beşmərtəbələrin arasında kiçik, amma bir o qədər də əyləncəli məhəlləmizdə yeddi şüşə oynayardıq. O da hər dəfə şüşələri dağıda bilmədiyi üçün küsür, topunu da götürüb gedirdi. Arxasınca uçan buruqları bir az küləyin, bir az da əsəbin təsirindən daha sərt dalğalanırdı. O vaxtlar mikrorayonlar indiki kimi köhnə və tozlanmış deyildi. Binamızda hər millətdən insan yaşayırdı. Alt qonşumuz gürcü Daria xala, ikinci mərtəbədə qalan televizor ustası Eldar babanın yoldaşı Rima nənə, valideynləri ikinci dünya müharibəsində itgin düşmüş özünə o vaxtdan “nemes” deyən Klara xala məhəlləmizi millətlər ittifaqına çevirmişdi.

 Küləkli günlərin birində ikinci blokun üçüncü mərtəbəsində yaşayan, Ukraynadan nənəsinin yanına köçmüş qonşumuz  Slavikgilin evindən ətrafa hüzünlü klarnet səsi yayılmağa başladı.

 Blokdan orkestrin dirijoru kimi birinci Daria xala çıxmışdı. Onun ardınca əllərində şampan qədəhləri ilə uzun, sarı saçlı, yaşıl gözlü qadınlar, sonra gombul, hündür boylu , qara kostyumlu, şlyapalı əmilər çiyinlərində tabutla görünməyə başladılar. Bütün məhəllə klarnet səsinin ahənginə bürünmüşdü. Slavikin nənəsi, məhəllənin pişiklərinin dostu, bizə bayramlarda rəngli yumurtalar, şirniyyatlar verən tötya Nina ölmüşdü, biz isə uşaq ağlımızla baş verənlərin fərqində deyildik. Klarnetin ahənginə qoşulub, uşaqlarla rəqsetməyə başlamışdıq. Həmin gün onun buruq saçlarına daha çox vurulmuşdum, sanki notlar buruqlarına düzülüb məhəlləmizə yayılan hüznü dağıdırdı.

 Bu gün Tolstoy küçəsində gördüyüm qadın isə saçlarını kəsmiş və dəfn etmişdi. Artıq tarix dəyişmişdi. Mən mikrorayonda deyil Tolstoy küçəsində yaşayırdım, onun da buruqları yox idi.

 Eyvanıma yaxın kafelərin birindən Vaqif Mustafazadənin “Yollar“ını eşidirəm. Sevil kvarteti “Bizi yollar səsləyir” oxuyur. Bilirdim, onu gördükdən sonra mənim  bütün yollarım Tolstoy küçəsinə çıxacaqdı, buruqların dəfn olunduğu yerə.

-Birdəqiqə! Axı,yaddaşım zəifləmişdi.

Yaşılın yerini sarıya verib,

Noyabra qarışdığı vaxt

Bakının ən payızında

Sonda bütün küçələr Tolstoya çıxırdı

Bütün qadınlar, sevgililər kimi

Danışır Bakı

Bütün elanlarda danışır Bakı yazılıb,

O isə intihar etmişdi çoxdan.

Hassın şeirindən dirək,

Herisçinin sözlərindən kəndir düzəldib

Basindən asmışdı ən son.

Sonra eşitdim ölməyib,

yenə danışır.

Keçən gün səsi boğuq da olsa

Sovetskidən gəlirmiş,

dedilər, amma inanmadım.

Biz onu çoxdan şeirlərdə

dəfn etmişdik.

Bir şeir də siz oxuyun,

Xortlamaz!

Xəqani Hasın şeirləri və ya Bakı üçün indidən darıxmağa başlayan bir şairin sayıqlamaları kimi də qəbul edə bilərsiniz. (P.s.Şeir yazmaq və yazmamaq elə bir çıxılmaz dilemmadır ki, onu sadacə yazmamaq üçün özünü məcbur edənlər anlayar fikirləşsəm böyütmüş olmaram.)